AANVALLEN!!! Superego als weerstand tegen verandering

Bij veranderingsprocessen krijgen we altijd te maken met weerstand van het superego, dat elke verandering of vrije ruimte als bedreiging ziet en dat je terug wil brengen in je ego en je patronen (script). Dit uit zich onder andere in schuldgevoelens, depressie, twijfel en zelfkritiek, juist als je een nieuwe stappen zet of juist na een verruimende ervaring. We noemen dit een ‘superego aanval’. Het superego is merkbaar door lichaamssensaties, beelden en innerlijke stemmen die je doen trachten te stoppen van wat je gaat doen of je terugfluiten nadat je iets verruimends hebt gedaan: met als doel jou minderwaardig te laten voelen ten opzichte van de ander. Een zogenaamde ‘superego aanval’ kan je dus als signaal gebruiken dat je uit een (voor jou zo bekend en ooit dienend) patroon (script) bent gestapt. 

Superego en autonomie

Met het losmaken van de invloed van je superego maak je je op een diepere laag los van je ouders: het superego is immers gevormd naar hun beeld. Ware autonomie gaat gepaard met de confrontatie met de angst om werkelijk op eigen benen te staan, om los te kunnen zijn van je (interne) ouders. Deze confrontatie, telkens opnieuw op diepere lagen, is onvermijdelijke op de weg naar ware autonomie.

Superego en groepsgeweten

Het superego is de geïnternaliseerde stem van je ouders. Daarmee is het nauw verbonden met wat in het systemisch werk het groepsgeweten wordt genoemd. In de boodschappen van het superego komt het groepsgeweten tot uitdrukking. Klik hier om meer te lezen over het groepsgeweten.  

Hoe herken ik mijn superego?

Een eerste stap in het herkennen van het superego is het onderscheiden in jezelf. Het is de werking van je superego die je weghoudt van je authentieke ervaring en je waarheid in het hier en nu. Het superego is merkbaar door lichaamssensaties, beelden en innerlijke stemmen. Aangezien lichaamssensaties vaak diffuus en niet meteen als superego te herkennen zijn, kan het vertalen ervan in een zin, in een stem, een beeld of beweging een belangrijke hulp in het onderscheiden. 

Iedere keer als er een moment aandient dat zij zich zichtbaar op kan stellen hoort ze een innerlijke stem: “Wie zit er nu op jou te wachten? Wat kan jij nu zeggen dat andere niet beter doen?” Ze voelt een druk op haar borst en haar bloed begint te kolken. Alsof ze van een klif in een ravijn gaat springen. 

Helpende vragen kunnen zijn:

Stel je zelf de vraag: Wat is er goed om je best te doen? Hoe push ik mezelf? (de pushende ouder)

Stel je zelf de vraag: Wat is er goed om je zelf te straffen? Hoe straf ik mezelf? (de straffende en stoppende ouder)

Welke (lichamelijke) sensatie blokkeert je vooral? Wat zou de zin zijn die daarbij hoort?

Welke innerlijke stem heeft je vooral dwarsgezeten of opgejut?

Welke innerlijke stem heeft je met ‘positieve’ complimenten en (zelf)rechtvaardiging verleid in je patroon te blijven?

Bronnen

Invisible loyalties: reciprocity in intergenerational family therapy | Boszormenyi-Nagy, I. & Spark, G. M.

Vonken van verlangen | Wibe Veenbaas en Joke Goudswaard

Passe-Partout | Wibe Veenbaas, Morte Hjort, Mirjam Broekhuizen en Mirjam Dirkx