Zojuist heb je een passage uit het boek ‘De myte van Sysiphus’ van Albert Camus gelezen. Camus stelt zichzelf de vraag: stel je eens voor dat Sysiphus gelukkig is; dat hij niet de dramatische figuur is zoals hij bekend staat. Stel je voor dat hij gewoon bereid is zijn steen, zijn lot, de schuld, te dragen. Stel dat hij op het moment dat de steen terug rolt, denkt: en zo zit het in elkaar. Hier sta ik. En zo is het. 

Soms kan de zwaarte van het dragen van (overmatig) schuld comfortabeler voelen dan de lichtheid aan te nemen van onschuld. Of andersom. Het in onschuld willen kunnen blijven wassen. Schuld & onschuld zijn tezamen een krachtige dynamiek. Het zijn geen tegenstellingen. Het zijn polariteiten die bewegen en elkaar voeden. Net zoals de zon & de maan en leven & dood kunnen ze niet zonder elkaar. 

Het aannemen van schuld is het aannemen van het leven

Schuld hebben en schuldig zijn hoort bij het leven. Het is zelfs noodzakelijk, want het is onlosmakelijk verbonden met onschuld. Het leven is een constante uitwisseling van geven en ontvangen. Aannemen is jezelf schuldig maken. En het is pure noodzaak om je schuldig te maken, anders kan je geen evenwichtige relaties aangaan. Schuld en onschuld staan in dienst van de uitwisseling: een steeds wisselende balans hierin houdt een relatie in beweging. De ene keer is de een de ander iets schuldig en ligt de onschuld bij de ander: de andere keer is het andersom.

Dit evenwicht wordt verstoord wanneer:

1. een persoon in de relatie (een systeem) weigert iets aan te nemen om zo buiten de schuld te blijven.

“Iedere dag is zij attent op het geven van complimenten aan mensen in haar omgeving. Vrolijk wordt zij van de glimlach van een ander wanneer deze haar compliment aanneemt. Wanneer zij zelf een compliment ontvangt, wuift zij deze weg. Indirect weigert zij het compliment aan te nemen.”

1. een persoon heel veel geeft om daardoor zelf onschuldig te blijven.

“Hij voldoet aan de verwachtingen van anderen, hij werkt hard, is altijd aardig, klaagt nooit en staat altijd klaar voor de ander. Ten koste van zichzelf.”

De weigering om van iemand anders iets aan te nemen, heeft als doel onschuldig te blijven. Daarmee sluit je jezelf af voor je eigen behoeften. Het is een illusie dat onschuld er kan zijn zonder schuld evenals schuld zonder onschuld. Dit kan leiden tot depressieve gevoelens, gebrek aan levenslust. Aan de zijlijn staan. Iemand die geeft en niet neemt, zet de ander, die daardoor voortdurend in de schuld staat, aan tot het verbreken van de relatie. De balans van geven en nemen vraagt dat elke vorm van schuld terugbetaald wordt. De balans tussen geven en nemen is verstoord waardoor de relatie ook niet meer gelijkwaardig is. Schuld maakt ons namelijk attent op de behoefte en het verlangen om in een rechte verhouding tot de ander te staan. 

In onschuld kunnen willen blijven wassen

Door je in onschuld te blijven wassen blijf je toeschouwer van het leven. Je onttrekt je aan het leven. Aan de verwachtingen van anderen voldoen, hard werken, aardig zijn, vooral niet klagen en altijd klaar staan voor de ander. Geven, veel geven en weigeren te ontvangen. In dit patroon wil je onschuldig blijven en geen vuile handen maken. Je voelt je misschien (extreem) verantwoordelijk, maar neem je ook verantwoordelijkheid voor je eigen leven in plaats van uitsluitend voor andermans leven? Leef jij je eigen leven of leef je het leven via andere mensen? Sta jij aan de zijlijn? Moet je eerst ziek worden omdat je je eigen grenzen niet weet te bewaken? 

Keer op keer werd zij ziek. Eerst een vermoeidheid, dan misselijk. Overgeven, pijn in haar rug en andere delen van haar lijf. Koorts. Toch luisterde zij niet naar wat haar lichaam haar probeerde te vertellen. ’s Nachts ligt zij wakker. Het wordt niet meer stil in haar hoofd. 

Om te groeien en volwassen te zijn, ontkom je niet aan de dynamiek van je schuldig maken. Naast de lieve lach van de onschuld is de andere kant dat je verantwoordelijkheid neemt voor je daderschap. Je neemt verantwoordelijkheid voor je eigen leven. Dit betekent wellicht ook dat mensen je minder aardig vinden of teleurgesteld in je raken. Soms kan het zelfs het einde van een relatie of vriendschap betekenen.

Verantwoordelijk voor je eigen leven

Je ontkomt niet aan de dynamiek van schuld en onschuld als je als volwassene door het leven wilt gaan. Op de vraag hoe je dat doet, kan alleen jij een antwoord geven. Dat kan alleen jij beslissen. Welke keuzes maak jij en ben je óók bereid om daarvan de gevolgen te aanvaarden? Als je dat niet wilt en durft, blijf je vanuit je kindstuk leven en waan je je onschuldig. Je zult je op een bepaalde manier leeg blijven voelen, want je gaat niet aan wat ook bij het leven hoort, namelijk je schuldig maken. 

Vermoedelijk mis je daardoor acceptatie dat je in de oorsprong niet anders bent dan anderen. Wellicht mis je ook mildheid naar anderen. Naar jezelf. Je gaat immers zelf niet de genuanceerde worsteling van het leven aan. Hierdoor is de kans groot dat je andere mensen snel veroordeelt en vermoedelijk ook jezelf. Het nemen van je schuld is het (aan) nemen van je leven. Je draagt dan verantwoordelijkheid voor jouw leven. 

Welke steen (schuld) draag jij keer op keer?

Misschien loop jij ook wel telkens de bekende weg naar beneden om de steen weer op te pakken en weer opnieuw naar boven te lopen. Net zoals Sysiphus. De berg weer op. Misschien heb je de volgende keer de moed om tegen jezelf te zeggen: “Op de terugweg weet ik misschien waarom ik de heenweg gemaakt heb.” Net als Sysiphus zijn we dan wellicht in staat ons lot met beide handen aan te nemen, zodat we onze schuld en onschuld kunnen dragen als iets wat bij ons hoort. 

Vragen aan jezelf naar aanleiding van dit artikel:

Ben ik in staat om te geven én te ontvangen?

Hoe voel ik mij als ik ‘in de schuld’ sta?

Wat betekent schuld voor mij?

Leef ik mijn eigen leven of leef ik het leven via andere mensen?

Waar staat de steen de berg op duwen voor mij symbool voor?

Aan wie of wat ben ik loyaal/trouw als ik de steen weer omhoog de berg op duw?

Ben ik bereid de consequenties van mijn keuzes te aanvaarden?

Het duiden van schuld

In een volgend artikel beschrijf ik de verschillende soorten geweten en werkingen van de gewetens. In de loop van de tijd is er steeds meer inzicht ontstaan in de werking van verschillende soorten gewetens. Dit kan leiden tot meer nuance en precisie in het duiden van het dragen van schuld, schuldgevoelens vanuit systemisch perspectief en in de oorsprong van jouw pad daarin.

Artikelen direct in je mailbox ontvangen? Dat kan. Schrijf je hier vrijblijvend in. 

—————————————————————————————————————————————————-

Bronnen

Vonken van verlangen | Wibe Veenbaas en Joke Goudswaard

De myte van Sysiphus | Een essay over het absurde | Albert Camus

De Fontein | Els van Steijn

Passe-Partout | Wibe Veenbaas, Morte Hjort, Mirjam Broekhuizen en Mirjam Dirkx