Het verhaal is er. Ieder mens heeft een eigen verhaal dat geleefd wil worden. Dat verhaal is er vanaf het allereerste moment van de ontmoeting: de ontmoeting tussen twee mensen.

In de ontmoeting krijgt het verhaal een plek. De betekenis van het verhaal wordt ‘gehoord’ door de ander. Buber schrijft dat elke ontmoeting een geheime bedoeling heeft en dat het erom gaat een echte verbinding met de mensen en de wereld om je heen te hebben. Een verbinding die niet alleen doelgericht is, maar vooral bezield.

In contact vanuit verbinding is de relatie wederkerig. De mens die werkelijk tegenover een ander mens staat, maakt die ander los, laat hem tevoorschijn komen en maakt hem uniek. Zowel de zonnige kanten als de schaduwgedeeltes die we vaak graag (on) bewust in de orkestbak laten staan. Door de ontmoeting vanuit het hart, vanuit verbinding, kan het verhaal zich ontvouwen en is de relatie gelegd. Zo ontstaat de tegenwoordigheid alles te laten zijn wat er is.

Maar hoe doe je dat? Hoe maak je contact vanuit verbinding (liefde) in plaats vanuit gebondenheid (angst)?

Hardnekkige patronen: ken jezelf!

Belemmerende overtuigingen, ergernissen, een gemis, een verlangen kunnen ons weerhouden om de verbinding met onszelf en met de ander aan te gaan. Vaak zijn deze ontstaan in ons gezin van herkomst. Als kind vinden wij altijd een antwoord op onze omgeving. In tegenstelling tot volwassenen zijn kinderen voor hun behoeften (zeker in het begin) volledig afhankelijk van hun omgeving (ouders/opvoeders).  Het invullen van behoeften komt voor een (pasgeboren) kind dus neer op het zo goed mogelijk leren omgaan met de omgeving. Al vanaf hele jonge leeftijd neem je als  kind ‘besluiten’ om zo goed mogelijk in je behoeften te voorzien, en dus te kunnen ‘overleven’. Deze besluiten zijn per kind, per mens, verschillend.

‘Als ik huil komt mama om mij te helpen, dus als ik wat nodig heb dan laat ik dat merken’ of ‘Als ik huil dan komt er toch niemand, dus ik kan maar beter zo min mogelijk huilen om mijn energie te sparen.’ Of ‘Als ik huil wordt mama meestal boos, ik kan het dus maar beter niet laten zien als ik verdrietig ben.’

Deze besluiten zijn gebaseerd op de ervaring en de manier waarop we als kind deze ervaring hebben geinterpreteert. Zo kan dezelfde ervaring twee geheel andere besluiten tot gevolg hebben bij twee verschillende mensen.

Gespannen zat het gezin aan tafel te luisteren naar de radio. Toen het bericht kwam dat de oorlog was uitgebroken vielen de ouders elkaar in de armen. ‘Als er iets ergs gebeurt, vallen mensen elkaar in de armen’, besloot het oudste kind. ‘Als er iets ergs gebeurt, sta ik er dus alleen voor’ besluit het jongste kind.’

Op patronen die in het hier en nu niet meer dienend zijn kan je een herbesluit nemen. Anders handelen dan de patronen die je zo gewend bent. Hoe doe je dat? Daar is iets meer achtergrondinformatie voor nodig. Die patronen zijn er niet voor niks. Ze brengen comfort en veiligheid met zich mee. Zekerheid. Grip op het leven. Controle. Het voelt op een vreemde manier ook comfortabel ookal zou je het graag anders willen doen. Want als je het anders zou doen brengt dat angst met zich mee. Onzekerheid. Hoe gaat het dan? Je verliest grip op. Dat kan diep gaan, die angst. Wat zit daaronder?

Levensverhaal

Al onze besluiten samen vormen ons levensverhaal, dat wij zelf hebben geschreven. Al vlak na onze geboorte zijn we begonnen met schrijven en toen we zo’n vier jaar oud waren hadden we de essentie van ons plot al besloten. Op ons zevende waren de belangrijkste details ingevuld en tegen de tijd dat we twaalf werden hadden we het hele verhaal uitgekristalliseerd. Tijdens onze puberteit actualiseren we ons verhaal met meer recente ervaringen.

Dit levensverhaal wordt in de Transactionele Analyse het levensscript genoemd. De Transactionele Analyse (TA) is een van de meest onderbouwde en breed inzetbare stromingen in de psychologie en wordt gebruikt voor het analyseren en begrijpen van individuen, relaties en communicatie.

Ons levensscript heeft ons veel opgeleverd. Zo hebben we letterlijk ‘overleefd’ door ons script. Ook in ons leven als volwassene biedt het ons houvast en orde en kan het dienen als een wegwijzer in roerig vaarwater. De keuzes die we maken kennen we immers al. We hebben ze eerder gemaakt en toen werkten ze.

Leven vanuit angst of liefde?

Het levensscript kent echter ook nadelen. Juist doordat we de besluiten uit ons script (onbewust) zo goed kennen beperkt het onze creativiteit en kan het leiden tot passiviteit.Ons script werkt bovendien als een soort ‘filter’ op de werkelijkheid en vertroebelt hiermee onze feitelijke waarneming. We maken een eigen venster waardoor we de wereld waarnemen. Dit kan leiden tot het hebben van contact in gebondenheid in plaats vanuit verbinding. Leven vanuit angst in plaats vanuit liefde. Ons verleden is immers altijd van invloed op de betekenis die wij aan dingen geven. Zo ook aan de relaties die we met een ander aangaan.

Een interessante vraag is of de keuzes die je als baby en kind maakte nog bij je situatie als volwassene passen? Zijn deze nog dienend of juist belemmerend?

Als we handelen op basis van ons levensscript dan werken we toe naar een besloten en voorspelbare uitkomst. Dit wordt in de TA de pay-off genoemd. Niet voor niets wordt het levensscript omschreven als een plan dat je als kind schrijft, dat door de ouders wordt bevestigd, door ervaringen wordt gerechtvaardigd en dat leidt tot een besloten uitkomst. Het script wordt een selffulfilling prophecy.

‘Een kind wordt toegesproken door zijn moeder op gedrag dat zij niet goedkeurt. Het kind had dit gedrag met de beste intentie vertoond, en interpreteert de boodschap als ‘Ik ben kennelijk te klein/niet capabel om de juiste keuzes te maken’. Het besluit dat het kind hierop neemt is ‘Als ik geen keuzes maak, krijg ik ook geen straf. Ik maak dus maar geen keuzes’. Als volwassene maakt hij in moeilijke situaties nog altijd geen keuze. De reactie van de omgeving is er één van veroordeling. ‘Je moet toch oud genoeg zijn hier een keuze op te maken.’ Het ‘kind’ krijgt precies de bevestiging die hij vreesde…’

Of het nu werkt of niet, door je (onbewuste) gedrag blijf je dezelfde resultaten en reacties van je omgeving uitlokken. Op deze manier word je bevestigd in je script ‘zie je wel’ en kom je – althans op de gebieden in je leven waar je niet blij mee bent – in een neerwaartse spiraal. Eric Berne, de grondlegger van de TA zegt hierover: “We leven allemaal in de gevangenis waartoe we ooit zelf besloten hebben.”

Van welke patronen ben jij je bewust?

Herken jij gebieden in je leven waar je telkens maar dezelfde ongewenste resultaten bereikt? Dan kan het goed dat je script hieraan ten grondslag ligt. Meestal zijn we ons niet eens meer bewust van ons script. Als volwassene is het begin van ons verhaal immers buiten het bereik van ons bewuste geheugen geraakt.

Wanneer we gewaar worden van onze overtuigingen, ons gemis, ons verlangen kunnen we het een naam gaan geven. Daarmee zetten we de eerste stappen in het erkennen van onszelf. En kunnen we de beweging worden in plaats van in de weerstand te blijven.

Als de erkenning voor onszelf er is kunnen we hetgeen wat ons zo diep van binnen beroerd vastpakken. Aan jou de keuze om je daar bewust van te worden (met of zonder hulp), het aan te kijken, er mee te zijn en het uiteindelijk los te laten om tot slot een herbesluit te maken in jouw levensscript die passender is in je huidige levenssituatie.

Vragen aan jezelf naar aanleiding van dit artikel:

Welke gedeeltes van mijzelf laat ik liever niet zien – zet ik in de orkestbak?  Zowel aan mezelf als een ander? 

Welke overtuigingen heb ik ten aanzien van een ander?

Welk gedrag en welke gedachtes leveren jou controle op?

Is er een patroon wat mij belemmerd?

Ben ik mij bewust van hoe ik contact maak met de ander?